Bốn lần bên bờ vực phá sản

Đúng hẹn 2h30, tôi có mặt tại văn phòng của chị Hoàng Hải Yến. Đó là một căn hộ hơn 300m2 trên tầng 24 của tòa nhà Vincom 2 trên đường Bà Triệu, Hà Nội. Vừa bước vào tôi có một cảm xúc có thể diễn đạt được bằng 2 từ mà nếu ghép vào với nhau chắc sẽ gây khó hiểu cho người đọc. Đó là: công việc và thư giãn.

Mô tả bằng trực giác thì nó như thế này: Từ cửa bước vào là một căn phòng lát gỗ rộng, đối diện là bức tường kính có cửa ra hai ban công nhỏ nhìn thẳng ra khoảng không gian rộng. Sự khoáng đạt mà đa phần người Hà Nội hiếm khi nhìn thấy khi suốt ngày phải di chuyển trong những con phố chật hẹp giữa một biển người, xe máy, ô tô và sống trong những ngôi nhà 3,4 tầng. Trong 2 ban công có một ban công đặt 2 ghế bành và một bàn kính nhỏ làm cho bạn liên tưởng ngay tới một ly cà phê đang bốc khói. Góc trái của căn phòng là một chiếc đàn piano, trên đặt một lọ hoa rất đẹp màu vàng. Trong phòng mọi người ngồi nói chuyện nho nhỏ với nhau theo từng nhóm, nhóm ngồi trên bộ salon, nhóm ngồi dưới đất, có cả một bạn ngồi một mình mắt nhìn chăm chú vào chiếc máy tính xách tay đặt trên một chiếc bàn gỗ nhỏ.

Khung cảnh và cách mọi người đi lại, nói chuyện với nhau cho tôi một cảm giác thư giãn, nhưng tất cả mọi người không chơi mà đều đang làm việc. Một nơi làm việc không giống với bất cứ nơi nào tôi đã từng đến. Điểm sạn duy nhất là lọ hoa giả đặt trên chiếc piano, nếu là lọ hoa thật mà lại có chút hương nữa thì thật tuyệt, tôi thoáng nghĩ.

Một nhóm đang làm việc trong văn phòng của chị Yến

Không hổ danh là một người đàn bà của công việc, cuộc nói chuyện của tôi với chị Yến luôn bị cắt ngang bởi những cú điện thoại và những nhân viên chạy vào xin ý kiến. Điểm đặc biệt đầu tiên tôi cảm nhận được từ người đàn bà này là hình như chị Yến không bỏ qua bất cứ một âm thanh, hoặc một hình ảnh nào xảy ra xung quanh và phản ứng rất nhanh trước mọi tình thế. Cách cửa phòng làm việc hé mở, một số âm thanh lao xao vọng vào, tôi còn chưa kịp hiểu những ngôn từ đó có nghĩa gì, thì chị Yến đã hiểu, đã kịp phát hiện ra cái sai của các nhân viên bên ngoài và đứng dậy đi ra cửa để đưa ra mệnh lệnh chỉnh đốn.

Mọi người đang sắp xếp ghế để chuẩn bị hội thảo

Chị Yến chỉ đạo nhân viên chuẩn bị hội thảo

Cuộc nói chuyện giữa tôi và chị Yến luôn bị các cú điện thoại cắt ngang

Chân dung của một nữ doanh nhân, sau gần 3 tiếng trò chuyện hiện ra trước mắt tôi như sau:

“Cô thợ làm đầu chảnh”

Chị Yến xuất thân trong một gia đình buôn bán giàu có của Hà Nội thời bao cấp. Do sức khỏe kém, nên chị được bố mẹ hướng cho học môn thể dục dụng cụ tại Trường Thể dục Thể thao Quần ngựa. Năm 1987, chị thi đỗ vào trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh, nhưng do công việc kinh doanh của bố mẹ không thuận lợi, gia đình sa sút, chị phải từ bỏ giấc mơ trở thành vận động viên thể thao chuyên nghiệp của mình để bươn chải kiếm sống tự nuôi thân.

Một cô gái còn quá trẻ, không vốn, không kiến thức bắt đầu sự nghiệp bằng nghề thợ sơn sửa móng tay. Chị tâm sự, khi đó mình không suy tư gì nhiều, không mơ ước gì, chỉ biết nghe theo lời khuyên của mẹ: ruộng tứ bề không bằng có nghề trong tay để bước chân vào cuộc mưu sinh phía trước. Thông minh cộng với khéo tay, đến năm 1989 chị đã là chủ một kiot nhỏ cắt tóc cộng với sơn sửa móng tay chân trong chợ Hàng Da.

Năm 1991, chị Yến mở cửa hàng cửa hàng đầu tiên tại phố Nguyễn Văn Tố, trên diện tích rất khiêm tốn là 20m2. Là người ham học hỏi, thích sáng tạo và có trách nhiệm trong công việc, chị bị cuốn hút và trở nên say nghề tạo mẫu tóc lúc nào không hay. Lúc đó gần như không có thầy dạy nghề, chị học chính trên công việc của mình và nhanh chóng trở thành một cô thợ cắt tóc... chảnh (theo lời của chị). “Thời đó, nếu có một người đưa một nắm tiền để được Yến cắt tóc cho chắc Yến đuổi ra khỏi cửa, nhưng nếu có một cô sinh viên nghèo rớt vào nịnh vài câu chắc Yến vui vẻ cắt tóc miễn phí cho ngay...”. Khinh tiền và đầy chất nghệ là phong cách sống của chị Yến lúc đó.

Chị cho biết, do tầm nhìn hạn hẹp cộng với một chút tài năng và sự chưa thực sự mở cửa của Việt Nam ra thế giới bên ngoài, chị cứ tưởng mình là một hiện tượng gì... ghê lắm, cho đến một ngày chị sang Singapore vào năm 1999.

Thế giới mở ra trước mắt chị thật là rộng lớn. Ít nhất là dưới góc nhìn của một người thợ làm tóc. Đơn cử một ví dụ rất nhỏ, trong khi ở Việt Nam, người nhuộm tóc là đối tượng để quan sát bàn tán như một thứ “xưa nay hiếm”, thì ở Singapore cứ 10 người có tới 9 người nhuộm tóc. Chị phát hiện thấy, thợ cắt tóc Việt Nam hành nghề hoàn toàn dựa trên kinh nghiệm mà không hề có kiến thức cơ bản, để trở thành một thợ đẳng cấp thế giới không thể chỉ dựa trên sự khéo tay... Một thị trường rộng lớn và một kho kiến thức vô tận làm thay đổi tận gốc rễ tư duy của chị.

Cú huých cuối cùng là vào năm 2000, chị được mời sang Đức tham dự một hội nghị của những nhà tạo mẫu tóc trên thế giới, tất cả các nước tham dự đều đi theo từng đoàn lên tới hàng chục, hàng trăm người, trong khi đó đoàn Việt Nam chỉ có mỗi một mình chị. Máu dân tộc trỗi dậy, về nước, chị liên hệ với tất cả các thợ làm tóc nổi tiếng thời đó ở Việt Nam để thuyết phục họ cùng chị sang Singapore học tập để nâng cao trình độ và cùng chung sức đưa nền tạo mẫu tóc Việt Nam lên một tầm cao mới.

17 người sang Singapore năm đó đến nay đều trở thành những “cây đại thụ” trong ngành công nghiệp làm đẹp của Việt Nam. Trong số họ chị Yến có thể coi là một trong những người thành đạt nhất với hàng loạt cửa hàng tạo mẫu tóc, beauty salon, kinh doanh mỹ phẩm, đào tạo nghề tạo mẫu tóc và thẩm mỹ... Tháng 02/2002 chị trở thành Tổng Giám đốc công ty Công ty Cổ phần Thương mại Quốc tế Yến Trang hoạt động trong lĩnh vực này. Ngoài ra, chị còn là chủ sở hữu của nhiều giải thưởng quốc tế như Giải thưởng Nhà tạo mẫu tóc xuất sắc Châu Á năm 2002, Giải thương hiệu hàng đầu tại Hội chợ mỹ phẩm quốc tế năm 2004, liên tục 3 năm giải Top ten salon thời trang tóc quốc tế của Tập đoàn Davines - Italia và Denmalogical...

Điểm khác biệt duy nhất giữa chị và họ là 17 đồng nghiệp đó vẫn bám trụ là phát triển công việc của mình trong lĩnh vực làm đẹp, thì riêng chị lại... rẽ bước sang ngang. Đó là câu chuyện tôi sẽ nhắc tới trong phần cuối của bài viết này. Để đi đến bước ngoặt đó, chị Yến đã phải trải qua 4 lần bên bờ vực của sự phá sản.

Hơn 20 năm kinh doanh với 4 lần gần như phá sản

Lần đầu tiên vào năm 1998, khi chị Yến phát triển cửa hàng làm tóc ở 29 Hà Trung thành một trung tâm làm đẹp và chăm sóc da toàn thân. Số nhân viên và số khách tăng lên nhanh chóng, có ngày khách hàng đến với trung tâm lên tới 200 người, nhưng do năng lực quản lý yếu cộng với sự nhận thức không đúng về ngành dịch vụ đã làm khách hàng “một đến không quay lại”. Công việc kinh doanh của chị Yến rơi vào khủng hoảng.

Chị tâm sự, ngày đó chị suy nghĩ rất ấu trĩ, cứ nghĩ doanh nghiệp là bố còn giám đốc là vua nên thái độ phục vụ khách rất tệ, đấy là chưa kể khi công ty phình to ra mà năng lực quản lý vẫn chỉ là những kiến thức thu nhặt được từ kinh nghiệm thì thất bại là điều khó tránh.

Nhận thức được lỗ hổng của mình, chị Yến nhanh chóng tham gia vào các khóa học quản trị doanh nghiệp của VCCI và Hiệp hội các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Lần đầu tiên chị tiếp cận với các kiến thức cơ bản về cách quản lý một công ty cũng như khái niệm về thương hiệu và cách phát triển thương hiệu. Chị tâm sự, khác với những bạn cùng học lúc đó, những gì học được chị lập tức áp dụng ngay vào công việc kinh doanh và nhìn thấy ngay hiệu quả.

Bài học rút ra: lúc nào cũng phải học tập không ngừng, không lúc nào học là muộn cả, học phải đi đôi với hành.

Lần thứ 2 vào năm 2003, để đáp ứng nhu cầu khách hàng ngày một đông, chị Yến quyết định mở thêm một trung tâm làm đẹp và chăm sóc da toàn thân nữa ở 55 Cửa Nam với toàn bộ trang thiết bị hiện đại, nhân viên được đầu tư cho đi học ở nước ngoài. Đến khi khai trương, thì đúng vào lúc dịp SARS bắt đầu hoành hành ở Việt Nam. Trung tâm vắng như chùa bà đanh, trong khi chi phí lên tới hơn 200 triệu/tháng. Sáu tháng trôi qua, chi phí để nuôi trung tâm tốn hơn 1 tỷ VND mà dịch vẫn chưa qua. Các cổ đông bắt đầu nản và yêu cầu chị tuyên bố phá sản để cắt lỗ.

Với niềm tin dịch SARS rồi sẽ phải qua, khách hàng sẽ phải quay lại, chị Yến giải quyết khủng hoảng bằng cách... bỏ ra nước ngoài làm thuê cho một hãng làm đẹp có tiếng để nâng cao tay nghề. Chị Yến không nề hà làm bất cứ việc gì trong hãng từ việc quét dọn để tiếp cận với cách thức làm việc, cứ mỗi tháng chị lại quay trở về nước một lần để dạy lại cho các nhân viên của mình các kiến thức thu nhặt được.

Cuối cùng, đúng như chị nhận định, khi dịch SARS kết thúc, khách hàng quay lại với trung tâm hoàn toàn hài lòng trước dịch vụ tuyệt hảo mà chị và các nhân viên tận dụng thời gian xảy ra dịch bệnh để dày công khổ luyện. Chỉ sau 6 tháng, chị đã thu hồi được toàn bộ số vốn đã bỏ ra.

Bài học rút ra: Có niềm tin cộng với sự nhận định đúng chắc chắn sẽ thành công. Khủng hoảng là khoảng thời gian tốt để củng cố bộ máy và nâng cao tay nghề.

Lần thứ 3 vào năm 2006, khi Việt Nam gia nhập WTO, rất nhiều hãng mỹ phẩm danh tiếng nước ngoài thâm nhập vào thị trường Việt Nam. Sẵn với thương hiệu Yến Trang trong lĩnh vực làm đẹp, chị Yến rất dễ dàng xin được làm đại lý độc quyền của nhiều hãng trong số họ. Vì quá dễ, nên chị đã ôm đồm nhận phân phối mỹ phẩm cho 6 hãng làm tiền đọng vốn quá nhiều.

Đúng lúc đó giá đô nhảy vọt từ 15.000 VND lên tới hơn 18.000 VND, buộc chị Yến phải hủy nhiều hợp đồng nhập hàng và phải bồi thường cho đối tác. Cuối cùng, chị Yến phải giải quyết hậu quả bằng cách sang nhượng lại quyền đại lý cho người khác.

Bài học rút ra: phải biết lượng sức và đánh giá đúng năng lực tài chính của bản thân.

Lần thứ 4 vào năm 2007, có một tập đoàn tài chính Mỹ vào Việt Nam (chị Yến không muốn tiết lộ tên), họ định mua lại thương hiệu Yến Trang và định giá thương hiệu này 4 triệu USD. Khi đó, Công ty Chứng khoán Hà Thành cũng định giá thương hiệu Yến Trang là 3,5 triệu USD.

Chị Yến muốn bán lại thương hiệu Yến Trang cho tập đoàn này, nhưng các cổ đông khác không đồng ý. Cuối cùng, chị Yến quyết định thương thảo để mua lại toàn bộ quyền sử dụng thương hiệu Yến Trang, thậm chí chấp nhận vay nợ để làm việc này. Thương vụ hoàn thành cũng là lúc thế giới rơi vào cuộc khủng hoảng về tài chính. Tập đoàn Mỹ không vào Việt Nam nữa. Kết quả, vào năm 2008, chị Yến ôm một món nợ là 14 tỷ VND.

Bài học rút ra: phải theo rõi sát sao tin tức về nền kinh tế thế giới và Việt Nam.

Điều thấm thía nhất mà chị Yến rút ra được sau bốn lần vấp ngã rồi đứng dậy của mình là: Người thành công chỉ khác người thất bại là họ thất bại nhiều lần hơn người thất bại!